November 6, 2014 (Nilaini) khian Mizoram Baptist Kohhran-a Pastor hna leh Administration lam hna Pension thlenga chelh leh kum 104 zet min dampui, Rev. Dr. HS. Luaia leh nupui Pi Lalengi te hriat rengna lung phun an tum a. He hun hi Kohhran mi a thei apiangin telpui turin a fapa Upa H. Lalzolliana te unau, Ramzotlang, Serkawn chuan an sawm.
Mizoram Baptist Kohhran Chanchin-a rahbi tam tak lo chhu tu leh BCM Pastor zinga upa ber Rev. Dr. HS Luaia (104) hi zing dar 4:00 khan Lalpa hnenah a chawl a. Hemi ni vek hian, Mizoram Baptist Kohhran Biak In, Serkawn-ah vuina inkhawm neihpuiin, Serkawn thlanmual-ah phum a ni. A nupui, Pi Lalengi hian June 2, 2011 khan Chatuan ram a lo pan san tawh a ni.
.........................
Rev Dr. H. S. Luaia Chanchin
(Src: BCM Pastors’ Bio-data)

Pu Khanpuithanga tupa, Rev.Dr.H.S.Luaia hi 5.11.1908-ah Tawipui khuaah a piang a ft 5’, 3”-a sâng a ni a, Hrahsêl Saza hnam a ni. An unau hi mipa 6 leh hmeichhe 1 an vaiin 7 an ni. Kum 1919 October thla-ah Lungrâng (Thiltlâng)-ah Pastor Haudâla kutah baptisma a chang a. Kum 1908-a Puma zai aih laia piang a nih avângin a hmingah Zaitâwna an sa a. Nimahsela a hming fiam Sawiluaia tiin an ko ta zâwk a ni. A pa chu Suakkûnga a ni a, Kûngtaia tiin an kova, a nu chu Chuaukili Râlte a ni. A nu nau chu Tirhkoh hmasa zînga mi Zaluaia a ni. Kum 1911-a mau a tam khân zan khat thil thuah an buh chu sazu-in a seh zawhsak vek avângin Thiltlâng-ah an pêm ta a. A naupan têt laiin a nuin Pathian thu awih tûrin a hming a dahsak a. A pain zû a in avângin a nu pawhin Pathian thu a awihsan thei lo. A tleirâwl thlengin a nu leh pa tân a tawngtai thîn a. An khuaah Pu Thangbawnga a lo kal a, a pa hi Pathian thu awih tûrin a sâwm a, ringtu chhûngkua an lo ni ve ta a ni.
Thingsai nula Laldingi (Chhakchhuak) nên 14.4.1930-ah Darzo khuaah an innei a, Rev.Chuautera’n a vawntîr a. Vanduaithlâk takin a nupui chuan 1948-ah a thihsan a. Dt.14.2.1949-ah Sêrkâwn-a zirtirtu C.Lalêngi Chhangtê nên an innei leh ta a, Rev. Chautera bawkin a vawntîr a. An fate zawng zawng chu mipa 5 leh hmeichhe 6 an vaiin 11 an ni.
Zirna lamah chuan kum 1920-ah primary a pass a, 1923-ah Upper Primary a pass leh a, 1925-ah Sêrkâwn-ah Middle English a pass leh a. High School a la awm loh avângin a zir zawm thei lova. Kum 1926-ah Khuanghlûm-ah Primary zirtîrtu hna contract teacher-in a thawk a, chutih lai chuan Rs 8 thla khatah a hlawh. Kum 1928-ah Dârzo-ah a insawn a chutah chuan thla khatah Rs 10 a hlawh a ni. Kum 1928-ah Darzo khuaa zirtîrtu a nih laiin harhna a chang a, kum 1929-ah a tlangvâl laiin Kohhran Upa-ah thlan a ni ta nghe nghe a. A nupui hmasa zâwk nên fa 2 an neihin Pathian thu zir tûra kohna a hria a. Pu Buanga (Rev.J.H.Lorrain) phalnain Mission châwmin Cherrapunjee Theological College-ah a kal a, kum 3 a zir a, Diploma course chu tha takin a zova. Kum 1938-ah khân kum khat tirhkohah a tang a. Kum 1939-ah Thiltlâng khuaah Minister-ah Rev. Challianan a nemnghet ta a. Nemngheh a nih hian thla khatah Rs 11 a hlawh ta a ni. Khuanghlum atangin Tuichangrâl chhak lam bial leh Mat lui leh Tuichâng inkâr tlâng dung Pastor bial hnih kawpin kum 7 Pastor hna a thawk ta a ni.
Indopui II-na a lo reh (1945) atang chuan BMS hotute chuan Mizorama an hnathawhna chu a ram mite kuta dah an rilruk a. An hna chhun zawm tûrin Church Secretary siam tulin an hria a. Kum 1946-a Haulawnga Assembly (chutih lai chuan Presbytary tih a ni) ah Church Secretary atân Rev.H.S.Luaia chu thlan a ni ta a. Eng chen emaw chu amahin Sêrkâwn-ah Rev.Challiana inah awmin Church Secretary hna chu a thawk phawt a. Kum 1948-ah chuan an chhûngin Sêrkâwn-ah an awm ta a ni.
Kum 1959-ah chuan Baptist Missionary Society chuan Sâp ramah kum khat awm se an ti a. Sâp rama a awm chhûng chuan anmahni zirna United Missionary Training College, Sely Oak Birmingham-ah an zirtîr ve a. Heta a zir hnu hian Sâp rama Kohhran hrang hrangah Pathian niah chuan Biak in pathum vêlah Mizoram Kohhran chanchin a report thîn. Mizorama a lo haw hnuin a hna ngai General Secretary hna chu a chhun zawm leh ta a. He hna hi kum 25 a thawk a ni.
Mission zirtîrtu a nih laia a awmna te, Pastor a nihna bial te leh Kohhrana hna hrang hrang a vawnte chu hetiang hi a ni.
| 1 | Mission Schol zirtîrtu | 1926-1927 Khuanghlûmah |
| 2 | Misson School zirtîrtu | 1928-1936 Dârzo |
| 3 | Cherra Thelogy College | 1936-1938 Cherrapunjee (Pathian thu a zir) |
| 4 | Tirhkoh | 1938- Khuanghlûmah |
| 5 | Pastor | 1939-1946 Khuanghlûm |
| 6 | Church/General Secretary | 1946-1971 Sêrkâwn |
| 7 | Z.B.M. Secretary | 1971-1977 Sêrkâwn |
Kum 60 a lo nihin a pension a lo hun ta a, a Service chu kum 2 pawh sei (extent) a ni a, chumi hnuin kum 10 lai rawih nawn a ni. Rawih nawn a nih chhûngin Lunglei Bazar bial te a enkawl a, Bible School-ah te a zirtîr a, Hospital Chaplain-ah te pawh a tang a ni. Kum 1984-ah pension-in a kal hlen ta a. Chumi hnu pawh chuan Bible lehlin lamah kum 10 lai hlawh pawh nei mumal lovin a thawk a ni.
Mizoram Pastorte zîngah Rev.H.S.Luaia hi dam rei ber a ni a, tunah hian Kum 104 a kal mek a ni. Pathian thu sawi (Sermon) hi nuam a ti a, thusawi pawh a thiam a, mittui nên thu a sawi thîn. A thusawi hi mipuiin ngaihnawm an ti thîn. Hotu ber a ni bawk a, hun rei tak chhûng chu Kohhran aiawha palaina kawng hrang hrangah chhehchhawl ber a ni thîn.
Kohhrana hotu ber a nih chhûng hian hun harsa leh thim tak tak sut tlang a ngai thîn a. Chûngte chu:-
1. Politics boruak nû : Mizoram mipuiin Politics kan la hmêl hriat lo va. Political party a lo din khân mipuiin Politics an rui a. Hmun tinah, Kohhran chhûngah pawh intaina a awm a. Pathian thu anga mipui rilru hneh chu har tak a ni.
2. Harhna thua buaina : Hlimsâng kan tih mai thin harhna Chhim lamah a lo lut a. Tih dân mak tak tak leh ze mak tak tak Kohhran hotuten an pawm thiam mai theih loh a lo awm a. Kohhran tam tak an buai a. A duh lotuten an hnâwl nasa a, a duhtuten an ruih chilh bawk a. Chutih laia Kohhran pum pui fûnkhâwm thei tûra thu lai sawi chu a harsa a ni.
3. Ram Buai 1966-1971 : Politics avângin ram a buai a, MNF leh Security Force te chu silaiin an inkâp a. Khaw tam tak sawikhâwm a ni a, Biak in tam tak leh khaw tam tak hâl a ni a. Hetih lai hian mipui an thlabâr a. Remna leh muanna a awm theih nâna bân phar chu har tak a ni.
4. Hnam Kohhran inlâk hran tumna : Lairam District chhûnga mite chuan keini hi hnam hrang deuh kan ni a, Mizoram Baptist Kohhran atangin kan chhuak tûr a ni a, a hranin kan awm tûr a ni an ti a. Assembly-in a remtih loh avângin a ruh zual chu Isua Krista Kohhran invuahin an chhuak phawt a. A hnu kum 3 emaw kum 4-ah emaw Lairam Baptist Kohhran invuahin hlâwm hran an chhuak leh a. Hetiang harsatna a lo chhuah tirh lai pawh hian Rev.H.S.Luaia hi General Secretary a ni.
5. Baptist leh Presbyterian Kohhran inhriat thiam lohna : Serh leh sâng
intihsak thua an thuthlung anga intihsak loh thuah leh kawng dangah pawh an inhrethiam ta lova. Tûn hmaa ramri an lo siam thin pawh chu thiah a lo ni ta a.Hetiang hun thim leh harsa tak takah hian hotu ber a nih avângin sûlsutu a ni thîn. A chângin miin an fak a, a chângin an sawisêl a an rêl bawk thin a. Pu Duhtura chuan Pastor Rêlbûra tiin a hming a phuah hial a ni. Eng pawh nise a hun lai hi chuan hotu ber chan chang tûrin amah anga tling an awm lo tih hriat tûr a ni.
Mizoram buai laiin Baptist Kohhran aiawhin Presbyterian Kohhran aiawh pahnih nên India Sorkâr leh M.N.F inkârah remna palai hna an thawk a. Hei hi chu a hahthlâk chauh ni lovin a hlauhawm êm êm a ni. Pathian vênhimna avâng chauhin an thi lova an dam khaw chhuak thei a ni.
Kohhran chhûng bâkah hian pawn lamah mawhphurhna a nei bawk a. Bible Society Lunglei Branch-ah hun reitak President-ah a tang a, chutiang bawkin Mizo Upa Pâwl-ah hun rei tak President a ni bawk a. Hemi bâkah hian Mizo Acadmy of Letters-ah te Chhim Bial chhantuah te chanpual pawimawh tak an pe bawk a. Hun eng emaw chhûng chu Central Sawrkârin Log Adalat Member-ah an ruat a, thubuai engemaw zât an rem a ni. A hun tâwp lamah hian kan Kohhran hotute duhsakna avângin Serampore College University-in Doctorate Degree an rawn pe a. A tân Bangalore-a kal a harsat avângin kan Kohhran Assembly Chairman-in ropui takin a hlân a. Ruai ropuitak nên a lawmna buatsaih a ni bawk. Hemi hnu hian India Sawrkârin Social Service avângin Padma Shri an rawn pe bawk a. Hetah pawh hian Delhi-ah President kut atanga lâk ngei tûr a ni chungin kan Doctorte fîmkhurna avângin midangin an rawn lâksak ta bawk a ni.
Tawngtai hi a ngai pawimawh êm êm a. Cherra-a a zir lai hian zîng dâr li-ah a thova, an hostel chhak tlâng phûlah lungpuibulah a han thingthi thîn a. Hetiang hian tûk tin a kal thîn a. Biak inah pawh zîng tawngtainaah a kal ziah thîn a. Tûnah erawh chuan kan Doctor ten an phal tâk loh avângin a huan mawngah tawngtaina hmun a siam ta a. Politics lamah pawh MLA atân an sâwm ngun hle nain a pawm thei lo a ni. A hnathawha hahthlâk a tih ber chu a pension hnuin Rs 400 chauh a hlawh laiin Bible lehlin thar endik tûrin Aizâwl-ah thla tin chawlhkâr hnih kum sâwm chuang an thawhtîr a. A mit vei lamin a chhiat phah a, a hriselnain a chhiat phah bawk. Nimahsela Pathianin Rev.Dr.CL.Rema BDO leh Pu Ch.Sâprâwnga hmangin hmun zau tâwk tak a nei a, chutah chuan a tu leh fate nên in hmun pangai neiin an awmho ta a. Lalpan dam reina hun a pe bawk a. Lungawi takin ama in ngeiah a huan chhûngah a awm ta a ni. “A duh chen chen a dam ka phal ang” (Sam 91:16 lehlin thar) kha changah a inngai a ni.


